ALFABETI I GJUHËS SHQIPE

  FESH


ALFABETI I GJUHËS SHQIPE
✤ Shqipja e shkruar iokumentohet që nga shek. XIV me alfabetin latin. Autorët e shek. XVI e XVII përdorën alfabetin latin, të plotësuar me pesë shkronja të posaçme. Po këtë alfabet të plotësuar me ndonjë shkronjë greke, e përdorën edhe shkrimtarët arbëreshë. Shqipja u shkrua edhe me shkronja greke, për shkak të përdorimit të greqishtes si gjuhë e kishës ortodokse. Nën trysninë e islamizmit dhe të pushtuesve osmanë, në shkrimin e shqipes që nga fillimi i shek. XVIII u përdor edhe alfabeti turko-arab. Me të u shkruan krijimet letrare të «bejtexhinjve». Për shkrimin e shqipes, për të vënë në pah individualitetin e saj e të popullit tonë, u ndoq edhe një rrugë tjetër: ajo e krijimit të alfabeteve të veçanta. Nga shek. XVIII, mundet edhe më parë, u formuan disa alfabete të tilla. Orvatja më fatlume qe ajo e Teodor Haxhifilipit (fundi i shek. XVIII), shkrimi i të cilit pati një farë përhapjeje,

Në një frymë të re, thellësisht kombëtare e shtroi dhe e zgjidhi çështjen e alfabetit të shqipes ideologu i parë i Rilindjes sonë Naum Veqilharxhi (shih). Ai krijoi një alfabet të veçantë, të ndryshëm nga alfabetet e përdorura gjer atëherë, duke synuar që të ishte i njëjtë për të gjithë shqiptarët. Përpjekje të mëtejshme për caktimin e një alfabeti të përgjithshëm për shqipen u bënë në vitet 60 fë shekuliit të kaluar, si edhe më pas nga një grup atdhetarësh të shquar-K. Kristoforidhi, P. Vasa, H. Tahsini, J. Vretoja, S. Frashëri etj. Përpjekjet e tyre u kurorëzuan me sukses vetëm në kohën e Lidhjes së Prizrenit. Në fillim të v. 1879 u pranua alfabeti i parashtruar nga S. Frashëri, i bazuar në parimin «një tingull me një germë dhe një germë për një tingull». Ky alfabet, i njohur me emrin «alfabeti i Stambollit», u mbështet në alfabetin latin, duke u plotësuar me disa shkronja greke e me shkronja të tjera të veçanta. Ai u përhap gjerësisht dhe deri në fund të shek. XIX ishte alfabeti kryesor i Rilindjes sonë. Kur numri i botimeve shqipe u shtua dhe u zgjerua rrjeti i shtypjes së tyre, kushtet teknike dhe arsye të tjera bënë që të krijohen e të përdoren alfabete të ndryshme. Gjithnjë e më shumë u përdor alfabeti thjesht latin në variante të ndryshme, duke u plotësuar shkronjat e tij me digrame ose me shenja diakritike. Ndryshmëria e alfabeteve të përdorura në praktikën e botimeve erdhi duke u shtuar. Kjo gjendje e pakënaqshme mori fund me vendimin e Kongresit të Manastirit (shih) më 1908, i cili u shpreh për përdorimin e alfabetit të Stambollit dhe të një alfabeti latin që përpunoi ai vetë. Ky i dyti, që është pikërisht alfabeti i sotëm i shqipes brenda pak vitesh u bë alfabeti i përgjithshëm.

(M. D.)

Alfabeti “Bashkimi”: A a B b Ts ts Ch ch D d Dh dh É é E e F f G g Gh gh H h I i J j K k L l Ll ll M m N n Gn gn O o P p C c R r Rr rr S s Sh sh T t Th th U u V v Z z Zh zh Y y X x Xh xh
Alfabeti i Stambollit: A a B b C c Ç ç D d Б δ E ε ♇ e F f G g Γ γ H h I i J j K k L l Λ λ M m N n И ŋ O o Π p Q q R r Ρ ρ S s Ϲ σ T t Θ θ U u V v X x X̦ x̦ Y y Z z Z̧ z̧
Alfabeti i Manastirit: A a B b C c Ç ç D d Dh dh E e Ë ë F f G g Gj gj H h I i J j K k L l Ll ll M m N n Nj nj O o P p Q q R r Rr rr S s Sh sh T t Th th U u V v X x Xh xh Y y Z z Zh zh

Burime, referenca dhe shënime:
Fjalori Enciklopedik Shqiptar (1985)
Artikulli origjinal – Alfabeti I Gjuhës Shqipe


Enciklopedia Shqiptare | Albanian Encyclopedia → "ALFABETI I GJUHËS SHQIPE":

Cito
Lidhje - URL/LINK: https://wiki.shqipopedia.org/alfabeti-i-gjuh%c3%abs-shqipe
"ALFABETI I GJUHËS SHQIPE," tek Enciklopedia Shqiptare
____________________________

§ Shqipopedia © - Enciklopedia shqiptare
2013 - 2018